بیوگرافی بهرام بیضایی ، فیلم‌سازی صاحب‌سبک و نویسنده ای پرآوازه در ادبیات نوین فارسی

-بهرام بیضایی : زادهٔ ۵ دی ۱۳۱۷ در تهران

بیضاییبهرام بیضایی در سال ۱۳۱۷ در تهران متولد شد. خانواده‌اش اهل کاشان و آن‌گونه که خود بیضایی نوشته در کار تعزیه بودند. در سال های آخر دبیرستان دو نمایشنامه با زبان تاریخی نوشت .او تحصیلات دانشگاهیش را در رشته ادبیات ناتمام گذاشت و در سال ۱۳۳۸ به استخدام اداره کل ثبت اسناد و املاک دماوند درآمد. در سال ۱۳۴۱ به اداره هنرهای دراماتیک که بعدها به اداره برنامه‌های تئاتر تغییر نام داد منتقل شد.

بیضایی در این سال پژوهش های نمایش در ایران را در مجله موسیقی چاپ کرد.در سال ۱۳۴۴ با منیراعظم رامین فر ازدواج کرد که حاصل این ازدواج سه فرزند به نام‌های نیلوفر متولد ۱۳۴۵، ارژنگ متولد ۱۳۴۶ (فوت شده در صد روزگی) و نگار متولد ۱۳۵۱ می‌باشد. او یکی از پایه گذاران و اعضای اصلی کانون نویسندگان ایران در سال ۱۳۴۷ بود که درسال ۱۳۵۷ از آن کانون کناره گیری کرد. در سال ۱۳۴۸ به عنوان استاد مدعو با دانشگاه تهران همکاری کرد.

در سال ۱۳۵۲ از اداره برنامه‌های تئاتر به دانشگاه تهران به عنوان استادیار تمام وقت نمایش دانشکده هنرهای زیبا و مدیریت رشته هنرهای نمایشی انتقال یافت. در سال ۱۳۶۰ پس از بیست سال کار دولتی از دانشگاه تهران اخراج شد. در سالهای ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۶ خانواده‌اش از ایران مهاجرت کردند.

در سال ۱۳۶۵ پدرش استاد نعمت الله(ذکایی)بیضایی مرحوم شد. او در سال ۱۳۷۱ با مژده شمسایی ازدواج کرد. فرزند آخرش نیاسان در سال ۱۳۷۴ متولد شد.در سال ۱۳۷۵ به دعوت پارلمان بین المللی نویسندگان در استراسبورگ اقامت نمود.در سال ۱۳۷۶ به ایران بازگشت و کار بر روی نمایش بانو آئویی نوشته ی میشیما یوکیو را پس از هجده سال دوری از صحنه آغاز کرد.مادرش نیره موافق در سال ۱۳۸۰ وفات یافت.

فعالیت در سینما
بیضایی فعالیت سینمایی را با فیلم برداری یک فیلم هشت میلیمتری چهار دقیقه‌ای سیاه و سفید در سال ۱۳۴۱ آغاز کرد. پس از ساخت فیلم کوتاه «عموسبیلو» در سال ۱۳۴۹، اولین فیلم بلندش رگبار را در سال ۱۳۵۰ ساختچریکه تارا و مرگ یزد گرد فیلمهایی که او در سالهای ۱۳۵۷ و ۱۳۶۰ ساخت تاکنون در محاق توقیف می‌باشند.

بیضایی در سالهای پیش و پس از انقلاب برای ساختن فیلم‌های خود با مشکلات و سنگ اندازی‌های بسیاری روبرو بوده‌است. او تا کنون ۹ فیلم بلند و ۴ فیلم کوتاه ساخته‌است و آخرین فیلمی که از او پس از ۱۰ سال به نمایش عمومی درآمدسگ کشی (۱۳۸۰) بود که با استقبال گسترده منتقدان و مردم روبرو شد. او در کنار کارگردانی سینما بزرگترین فیلم نامه نویس ایران نیز به شمار می‌رود. آخرین ساخته او وقتی همه خوابیم در سال ۱۳۸۷ تولید شد

192901فعالیت در تئاتر
بهرام بیضایی یکی از معدود هنرمندان ایرانی است که هم در صحنه تئاتر کارنامه‌ای درخشان دارد و هم در سینما. در عین حال او همیشه به پژوهش در زمینه تئاتر هم علاقه داشته و در سالهای دهه ۱۳۴۰ کتابهایی را درباره تئاتر در چین، ژاپن و ایران منتشر کرده که هنوز هم منبع درسی دانشجویان تئاتر محسوب می‌شود.

بهرام بیضایی نوشتن نقد، تحقیق و مطالب پراکنده درباره تئاتر و سینما در نشریات علم و زندگی، هنر و سینما، گاهنامه ی آرش، مجله موسیقی، کیهان ماه، ماهنامه ستاره ی سینما، کتاب چراغ و… را در سال ۱۳۳۸ آغاز کرد. او از سال ۱۳۴۰ به صورت جدی به نوشتن نمایشنامه پرداخت و در سال ۱۳۴۵ اولین نمایش خود را کارگردانی کرد.

او به همراه اکبر رادی و غلامحسین ساعدی پایه گذاران موج نوی نمایش نامه نویسی ایران می‌باشند. اجراهای صحنه‌ای او اغلب از تئاترهای پر مخاطب بوده‌اند. بیضایی در سال ۱۳۵۸ نمایش مرگ یزدگرد را به روی صحنه برد. او بعد از هجده سال محروم شدن از صحنه در ۱۳۷۶ دو نمایشنامه «کارنامه بنداربیدخش» نوشته خودش و «بانو آئویی» را به طور هم‌زمان در سالن چهار سو و سالن قشقایی واقع در تئاتر شهر به روی صحنه برد.

«شب هزار و یکم» را نیز در سال ۱۳۸۲ در سالن چهارسو اجرا کرد. در تابستان سال ۱۳۸۴ نمایش «مجلی شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین» را که نمایشنامهٔ آن با نیم‌نگاهی به قتل‌های زنجیره‌ای نوشته شده بود، در سالن اصلی تئاتر شهر به روی صحنه برد که باز هم با استقبال گرم تماشاگران روبرو شد اما پس از مدتی کوتاه و پس از ۲۴ اجرا به دلیلی نامعلوم اجرای آن متوقف گردید.

در سالهایی که بیضایی از صحنه به دور ماند و مجال فیلمسازی را نداشت، به نوشتن نمایشنامه و فیلمنامه و پژوهش مشغول بود که برخی از آنان توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان منتشر شده‌اند. وی همچنین در سالهای پس از انقلاب فرهنگی اجازه تدریس در دانشگاه را ندارد.

«اجازه بدهید درباره فرق فیلمنامه و نمایشنامه سخنی نگویم، چون جلسه به کلاس درس تبدیل می شود و من از سال ۶۰ به بعد اجازه تدریس ندارم و استاد دانشگاه نیستم. البته اصراری ندارم کسی این موضوع را به یاد داشته باشد که من در این بیضاییدانشگاه تدریس کرده ام ولی بدم نمی آید پرونده ام را بدهند. چون هیچ یک از مدارک تحصیلی ام را به من برنگرداندند و اگر بخواهم در جایی شغلی بگیرم، دچار مشکل می شوم،»

بهرام بیضایی که بعد از نمایش آخرین ساخته اش «وقتی همه خوابیم» مقابل دانشجویان دانشگاه تهران قرار گرفت در جواب سوال دانشجوی سوری به تدریس در این دانشگاه و ممنوع التدریس شدنش در سال ۶۰ اشاره کرد. او درباره انتقاد به وضعیت سینما در ساخته اخیرش گفت؛ «فیلم «وقتی همه خوابیم» در نقد سینما نیست، بلکه شرایط سینما را نشان می دهد بدون اینکه قضاوتی انجام داده باشد.»

بیضایی درباره وضعیت و جریان سینما این طور توضیح می دهد؛ «معلم بنده عبید زاکانی است. ما ملت تیزهوشی هستیم و نباید اجازه بدهیم، سینمایی که با کندی اش ما را عقب نگه می دارد به عنوان جریان اصلی سینما قلمداد شود، بلکه باید بگذاریم سینما ذهن ما را به حرکت وادارد. در تئاتر و سینما مکث معنایی ندارد، چرا که مکث مرده است. هرچند گاهی از این مکث به عنوان نوعی گفتن و نگفتن یا نوعی بازی استفاده می کنیم.»

او در بخش دیگری از حرف هایش از نخستین فیلم های وطنی انتقاد کرد؛ «در سینمای ما همه چیز خیلی کند پیش می رود. نخستین فیلم های اولیه وطنی، آدم ها را بسیار ابله جلوه می کردند و اصولاً فیلم های بسیاری در ستایش حماقت ساخته ایم. درحالی که واقعیت این است که ما ملت بسیار تیز هوشی هستیم و من این همه خلاء خرد را که در طول تاریخ داشته ایم، دوست ندارم.» او در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر عدم پرداختن به مقوله سانسور در فیلم جدید ش گفت؛ «یک فیلم نمی تواند درباره همه چیز صحبت کند.

سانسور بحث بسیار طولانی و پیچیده یی است و اگر می خواستم به این مقوله بپردازم، اصلاً اجازه ساختن این فیلم را پیدا نمی کردم. به گزارش ایسنا، بهرام بیضایی در پاسخ به یکی دیگر از دانشجویان درباره ساخت فیلم های «دیباچه نوین شاهنامه» و «یک داستان واقعی» توضیح داد؛« اجازه ساخت «دیباچه نوین شاهنامه» را ندادند و این درحالی بود که هزاره فردوسی در حال برگزاری بود و همه دنیا درباره او سخن می گفتند. اما به من گفته شد ساخت این فیلم بلوایی به پا می کند. اگر اجازه ساخت آن را گرفتید و تهیه کننده یی برای آن پیدا کردید حتماً آن را می سازم، ضمن اینکه ساخت «یک داستان واقعی» هم از آرزو های من است»

جوایز و افتخارات

جشنواره‌های فیلم
بیضاییبرندهٔ مجسمهٔ سپاس بهترین فیلمنامه (رگبار) دورهٔ پنجم جشنوارهٔ سپاس (۱۳۵۱)
برنده جایزه بهترین فیلم از نخستین دوره فستیوال فیلم تهران (رگبار) (۱۳۵۱)
برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو (سفر) (۱۳۵۱)
برنده جایزه بهترین فیلم کوتاه از جشنواره فیلم مسکو (سفر) (۱۳۵۱)
برنده جایزه ویژه جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره (غریبه و مه) ۱۳۵۴
نامزد لوح زرین بهترین تدوین جشنواره فیلم فجر (شاید وقتی دیگر…) (۱۳۶۶)
برنده جایزه اول جشنواره فیلم و هنر فرانسه (باشو؛ غریبه کوچک) (۱۳۶۹)
نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی از جشنواره فیلم فجر (مسافران) (۱۳۷۰)
برنده سیمرغ بلورین جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران (مسافران) (۱۳۷۰)
نامزد سیمرغ بلورین بهترین تدوین (مسافران) (۱۳۷۰)
نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (روز واقعه) (۱۳۷۳)
برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
نامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلم (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
برنده سیمرغ بلورین بهترین تدوین (وقتی همه خوابیم) (۱۳۸۷)
نامزد سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی (وقتی همه خوابیم) (۱۳۸۷)

خانه سینما و انجمن نویسندگان و منتقدان
نامزد تندیس زرین بهترین فیلمنامه در جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۷۹)
برنده تندیس زرین بهترین کارگردانی جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
نامزد تندیس زرین بهترین فیلم جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
نامزد تندیس زرین فیلم منتخب انجمن نویسندگان و منتقدان (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
نامزد تندیس زرین بهترین تدوین جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)
نامزد تندیس زرین بهترین عنوان‌بندی جشن خانه سینما (سگ‌کشی) (۱۳۸۰)

فیلم‌شناسی بهرام بیضایی

فیلم کوتاه
بیضاییعمو سیبیلو (۱۳۴۹)
سفر (۱۳۵۱)
گفتگو با باد (۱۳۷۷)
قالی سخنگو (۱۳۸۵)

فیلم بلند
وقتی همه خوابیم (۱۳۸۷)
سگ کشی (۱۳۸۰)
مسافران (۱۳۷۰)
شاید وقتی دیگر (۱۳۶۶)
باشو غریبۀ کوچک (۱۳۶۴)
مرگ یزدگرد (۱۳۶۰)
چریکه تارا (۱۳۵۷)
کلاغ (۱۳۵۵)
غریبه و مه (۱۳۵۲)
رگبار (۱۳۵۰)

اجراهای تئاتر
عروسک‌ها -(۱۳۴۵)
ضیافت و میراث-(۱۳۴۶)
سلطان مار-(۱۳۴۸)
مرگ یزدگرد-(۱۳۵۸)
کارنامه بنداربیدخش-(۱۳۷۶و۱۳۷۷)
بانو آئویی-(۱۳۷۶و۱۳۷۷)
شب هزار و یکم-(۱۳۸۲)
مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین-(۱۳۸۴)
بیضاییافرا یا روز می‌گذرد-(۱۳۸۶)
جانا و بلادور ـ(۱۳۹۱/۲۰۱۲)

کتاب‌شناسی بهرام بیضایی
بیضایی چیزی حدود هفتاد کتاب فارسی چاپ شده، از نمایشنامه و فیلمنامه و داستان و گفتگو و پژوهش تاریخی و فرهنگی و غیره، دارد؛ که برخی به زبان‌های دیگر نیز ترجمه شده است. گزیده‌ای از این‌ها عبارت است از:

نمایشنامه
مترسکها در شب و عروسکها-۱۳۴۱
مترسکها در شب
عروسکها
سه نمایشنامۀ عروسکی-۱۳۴۲
عروسکها (۱۳۴۱)
غروب در دیاری غریب (۱۳۴۱)
قصۀ ماه پنهان (۱۳۴۲)
سه برخوانی (۱۳۷۶)
اژدهاک (۱۳۳۸)
آرش (۱۳۳۷ و ۱۳۴۲)
کارنامۀ بُندارِ بیدَخش (۱۳۴۰ و ۱۳۷۴)
میراث و ضیافت (۱۳۴۶)
ضیافت (۱۳۴۶)
میراث (۱۳۴۶)
دیوان نمایش-۱۳۸۲
اژدهاک (۱۳۳۸)
آرش (۱۳۳۷ و ۱۳۴۲)
کارنامۀ بُندارِ بیدَخش (۱۳۴۰ و ۱۳۷۴)
عروسکها (۱۳۴۱)
غروب در دیاری غریب (۱۳۴۱)
قصۀ ماه پنهان (۱۳۴۲)
بیضاییپهلوان اکبر می‌میرد (۱۳۴۲)
هشتمین سفر سندباد (۱۳۴۳)
دنیای مطبوعاتی آقای اسراری (۱۳۴۴)
سلطان مار (۱۳۴۴)
ضیافت (۱۳۴۶)
میراث (۱۳۴۶)
چهارصندوق (۱۳۴۶)
ساحل نجات (۱۳۴۷)
دیوان بلخ (۱۳۴۷)
در حضورِ باد (۱۳۴۷)
گُمشدگان (۱۳۴۸)
راهِ توفانیِ فرمان پسرِ فرمان از میان تاریکی (۱۳۴۹)
ندبه-۱۳۵۶
جانا و بلادور
نوشته‌های دیواری-۱۳۵۷
مرگ یزدگرد-۱۳۵۷ و ۱۳۵۸
خاطرات هنرپیشهٔ نقش دوم (۱۳۶۰ – چاپ ۱۳۶۲)
فتح‌نامه کلات۱۳۶۱
پرده‌خانه-۱۳۶۴
جنگنامه غلامان-۱۳۶۷
طرب‌نامه-۱۳۷۳
سهراب کشی-۱۳۷۳
مجلس بساط برچیدن-۱۳۷۶
افرا یا روز می‌گذرد-۱۳۷۶
مجلس قربانی سنمار-۱۳۷۷
بیضاییگزارش ارداویراف-۱۳۷۸
مجلس ضربت زدن-۱۳۷۹
شب هزار و یکم-۱۳۸۲
مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین-۱۳۸۳
تاراج‌نامه (۱۳۹۰)

فیلمنامه
عمو سیبیلو (۱۳۴۹)
رگبار (۱۳۴۹)
عیار تنها (۱۳۴۹)
سفر (۱۳۵۱)
غریبه و مه (۱۳۵۱)
حقایق دربارهٔ لیلا دختر ادریس (۱۳۵۴)
چریکه تارا (۱۳۵۴)
کلاغ (۱۳۵۵)
آهو، سلندر، طلحک و دیگران (۱۳۵۵)
قصه های میر کفن پوش (۱۳۵۸)
شب سمور (۱۳۵۹)
اشغال (۱۳۵۹)
روز واقعه (۱۳۶۳)
پروندۀ قدیمی پیرآباد (۱۳۶۳)
طومار شیخ شرزین (۱۳۶۸)
مسافران (۱۳۷۱)
سگ‌کشی (۱۳۸۰)

بیضایی
روایت
اژدهاک (۱۳۴۰)
آرش (۱۳۴۲)
حقیقت و مرد دانا (۱۳۴۹)

پژوهش
نمایش در ژاپن (۱۳۴۳)
نمایش در ایران (۱۳۴۴)
نمایش در چین (۱۳۴۹)
ریشه‌یابی درخت کهن (۱۳۸۳)
هزارافسان کجاست؟ (۱۳۹۱)

 

 

 

 

 

 

منابع : ویکی پدیا – bartarinha.ir – فردا نیوز – magiran.com
ویرایش و نشر : ایران ادیب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *