بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگار

– مسعود کیمیایی : متولد ۷ مرداد ماه ۱۳۲۰ در تهران

بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگارمسعود کیمیایی در روز ۷ مرداد ۱۳۲۰ در کوچه سید ابراهیم خیابان ری تهران زاده شد. پس از آن به ترتیب در کوچه دردار، آصف‌الدوله، سقاباشی، عین‌الدوله و سرانجام در خیابان بهار ساکن شد. او دو خواهر و یک برادر دارد. دیپلم متوسطه را از دبیرستان بدر گرفت.

بعد از پایان دبیرستان کم‌کم وارد عوالم روشنفکری شد و همراه چند تن از دوستان علاقه‌مند، گروه انتشارات طرفه را بنیاد نهاد. از همان دوره به موسیقی هم علاقه‌مند شد و چند ساز مانند پیانو و گیتار را در حد غیر حرفه‌ای می‌نوازد. اما بیشترین کشش و علاقه او به سینما بود.

او تحصیلات آکادمیک کارگردانی ندارد. تمام آموخته‌های تکنیکی و فنی او از سینما به حضور در گروه دستیاران فیلم قهرمانان به کارگردانی ژان نگولسکو و دستیاری ساموئل خاچیکیان در فیلم خداحافظ تهران محدود می‌شود. بهروز وثوقی، نعمت حقیقی، اسفندیار منفردزاده و محمد تراب نیا چهره‌های اثرگذار بر روی آثار و فعالیت مسعود کیمیایی بودند.

او فعالیت سینمایی خود را در سال ۱۳۴۵ با دستیاری مرحوم ساموئل خاچیکیان در فیلم خداحافظ تهران آغاز می‌کند. اولین فیلمش بیگانه بیا را در سال ۱۳۴۷ و با تم جوان هوس‌باز و دختر فریب خورده در خانواده‌ای مرفه می‌سازد، که از ساختار مستحکمی برخوردار نیست و اقبال چندانی نیز در گیشه پیدا نمی‌کند.

یک سال بعد قیصر وضع را تغییر می‌دهد. قیصر گرچه در نمایش اول خود در میان عامه مردم مورد پسند واقع نمی‌شود، اما در اکران دوم رکورد فروش را می‌شکند. قیصر به یک سمبل تبدیل می‌شود و داستانش هم به یک ژانر انتقام شخصی. اتفاقی که تا آن زمان در سینمای ایران کمتر رخ داده بود، اما کیمیایی با استفاده از همان فرمول‌های آشنای فیلمفارسی فیلمی غیرعادی می‌سازد که هم مخاطب را جذب می‌کند وهم به منتقدان نوید یک سینمای نوین را می‌دهد. بدینسان، قهرمان فیلم با بازی بهروز وثوقی به مردم معرفی می‌شود که ریشه در تاریخ و جغرافیای ایران دارد و مُبَلّغ نوعی انتقام فردی است که به مذاق ایرانیان ناموس پرست آن سال‌ها خوشایند می‌نماید.

بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگارسال ۱۳۴۸ به دلیل نمایش دو فیلم گاو (داریوش مهرجویی) و قیصر از نگاه مورّخین، نقطه عطفی در تاریخ سینمای ایران محسوب می‌شود. هر دو فیلم به سهم خود شالودهٔ موج نوی سینمای ایران را -البته در رویکردهایی متفاوت- تشکیل می‌دهند. او در فیلم‌های بعدیش مانند رضا موتوری و داش‌آکل با تکرارِ مایه‌های عصیان فردی در برابر ارزش‌های اجتماعی رویهٔ گذشته را ادامه می‌دهد. رویکردی که علی‌رغم تبلیغ خصلت‌های انسانی و جوانمردی از دیدگاه بسیاری به مسیر دیگری افتاده و مُبَلّغ قانون‌ستیزی و ضد ارزش‌ها می‌شود. در فیلم بعدی‌اش بلوچ به استفاده از سکس و پرده‌دری، محکوم می‌شود و سال بعد با بهره‌برداری از جایگاه ادبی کتاب آوسنه بابا سبحان از محمود دولت‌آبادی، دست به ساختن خاک می‌زند.

گوزن‌ها که به زعم بسیاری بهترین فیلم او است در سال ۱۳۵۴ ساخته می‌شود و دو تیپ مختلف از قهرمان را در کنار هم قرار می‌دهد که در نهایت مکمل شخصیت هم می‌شوند. به باور بسیاری، این فیلم به‌همراه قیصر مهمترین آثار کیمیایی پیش از انقلاب را شامل می‌شوند. غزل فیلم بعدی او که اقتباسی از کتابی از نویسندهٔ معتبر خورخه لوئیس بورخس است، شاید متفاوت‌ترین و عجیب‌ترین فیلم کارنامه او باشد.

پس از آن سفر سنگ را در سال ۱۳۵۶ می‌سازد که به‌نوعی جنبه‌ای پیشگویانه دربارهٔ انقلاب ایران به خود می‌گیرد. او برای این فیلم جایزه بهترین کارگردانی را از جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره دریافت کرد و در ادامه نیز پلاک طلایی سازمان بین‌المللی سینمای کاتولیک به او اهدا شد. او در سال ۱۳۶۱ فیلم خط قرمز را با بازی سعید راد کارگردانی کرد، این فیلم توقیف شد و به جز یک بار نمایش در جشنواره فیلم فجر دیگر هرگز نمایش داده نشد.

بیش‌تر اهالی سینما منسجم‌ترین ساختهٔ بعد از انقلاب او را دندان مار ۱۳۶۸ می‌دانند که برای دریافت جایزه خرس طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین نامزد می‌شود و نهایتاً جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بین‌المللی فیلم برلین را دریافت می‌دارد. پس از آن استفادهٔ کیمیایی از چهره‌های جوان، او را به‌عنوان تصویرگر زندگی جوانان دههٔ هفتاد معرفی می‌کند. با فیلم سلطان پسرش پولاد کیمیایی را به عنوان بازیگر به سینما معرفی می‌کند.

او فیلمنامهٔ تمامی آثارش را خودش نوشته و همچنین تدوین و طراحی صحنه و لباس تعدادی از فیلمهایش، مانند گروهبان، ردپای گرگ، مرسدس و فریاد، را نیز خود به عهده داشته‌است. تیغ و ابریشم در سال ۱۳۶۴ و سرب در سال ۱۳۶۷ نیز با با سبک سیاسی و عقیده‌ای توسط کیمیایی ساخته شد که اثر قابل توجه است.

بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگاراعتراض در سال ۱۳۷۸ با دست مایه‌های سیاسی ساخته شد که دارای دیالوگ‌های ماندگار بود. کیمیایی همچنین برای نخستین بار در سال ۱۳۸۲ در فیلم مستند هشتصد قدم در لاله‌زار ساخته امید شریف موسوی، مقابل دوربین قرار گرفت و راوی اصلی این فیلم دربارهٔ خیابان مشهور طهران قدیم یعنی ‘”لاله زار”‘ شد که همواره در اغلب فیلمهای ساخته خودش و حتی رمانش نیز دلبستگی بسیار خود را به آن ابراز کرده است.

او بعد از انقلاب کارگاه آزاد فیلم را بنیان نهاد. کیمیایی در سال ۱۳۸۷ با همکاری اصغر فرهادی، محاکمه در خیابان را می‌سازد. فیلم جرم در سال ۱۳۸۹ برای کیمیایی اولین جایزه سینمایی از جشنواره فیلم فجر را به ارمغان آورد. او در مراسم افتتاحیه واختتامیه با سخنانی کنایه‌آمیز از اینکه پس از ۳۰ سال به یاد او افتاده‌اند گلایه کرد و در مراسم اختتامیه درحالی که با پسرش برای دریافت جایزهٔ بهترین فیلم به روی صحنه رفته بود تأکید کرد که فیلم سازی مستقل است وبه جایی وابسته نیست. متروپل کیمیایی در سال ۱۳۹۲ نیز با نظرات دو طیف وسیع جامعه همراه بود.

۱۸ دیماه ۱۳۹۱، مسعود کیمیایی نتوانست در نشست تخصصی “خاطره در شهر” با عنوان “بازخوانی متن شهر به روایت خاطره” با نگاهی به متون، آثار و مستندات خاطرات جمعی در عرصه‌های مکتوب، سینما، تئاتر، معماری و شهرسازی واقع در خانه هنرمندان شرکت کند.

“نوا توکلی ‌مهر” عضو هیات مدیره انجمن متخصصان منظر ایران (ISLAP) که با مشارکت خانه هنرمندان برگزار کننده این برنامه بود در ابتدای این نشست در مورد غیبت مسعود کیمیایی که قرار بود یکی از سخنرانان این نشست باشد، گفت: «متأسفانه آلودگی هوا باعث شد که آقای کیمیایی در بیمارستان بستری شود.»

او در ۱۷ اسفندماه ۱۳۸۹ به دلیل ناراحتی قلبی در بخش CCU بیمارستان دی بستری شده و چند روز پس از آن مرخص شد اما دوباره و این بار در بیمارستان “جم” بستری شد که پس از چند روز در پی بهبود نسبی حال عمومی‌اش در ۲۸ اسفندماه ۱۳۸۹ از بیمارستان مرخص شد.

بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگارزندگی شخصی مسعود کیمیایی
او تاکنون دوبار ازدواج کرده است. نخست با گیتی پاشایی آهنگساز و خواننده ایرانی در سال ۱۳۴۸ ازدواج کرد که حاصل آن پولاد کیمیایی بود. این دو در سال ۱۳۷۰ از هم جدا شدند. سپس او در سال ۱۳۷۰ با فائقه آتشین ملقب به گوگوش، خواننده سرشناس ایرانی ازدواج کرد. آنها در سال ۱۳۸۲ از هم جدا شدند.

سینمای مسعود کیمیایی
تِم اغلب فیلم‌های او را باورها و ارزش‌هایی می‌سازد که یا از بین رفته و یا کمرنگ شده‌اند. کیمیایی از جوانمردی، غیرت و رفاقت تا سر حد مرگ قصه می‌گوید و قهرمانانش را با این صفات در بستر جامعهٔ امروزی با مشکلات سیاسی-اجتماعی درگیر می‌کند تا از ارزش‌های خود دفاع کنند. ارزش‌هایی که مردم عامه‌پسند ممکن است دوستشان داشته باشند ولی با زندگی مدرن در تناقض می‌باشند. نقد اینگونه داد ستاندن که حتی گاهی به قیمت گذشت از هنجارها می‌باشد، موضوع مهمترین چالش منتقدان کیمیایی را تشکیل می‌دهد. آنها بر این باوراند که این روایت‌گری چیزی جز پافشاری لجوجانهٔ کیمیایی بر پنداری غلط نمی‌باشد.

بخش مهمی از جذابیت فیلم‌های او در آفرینش شخصیت افسانه‌وارِ قهرمان است. قهرمانی که در دل اجتماع مبارزه می‌کند و از بین می‌رود، تا جهانِ خواستهٔ خود را بسازد و در این رهگذار است که افسانه می‌شود.

بارزترین توانایی او در فیلمنامه‌هایش دیالوگ‌ها و مونولوگ‌های خاص اوست. کیمیایی زبان عامیانه (کوچه و بازار) را به خوبی می‌شناسد و در ایجاد ضرباهنگ مناسب برای ادای آنها مهارت زیادی دارد. به‌همراه علی حاتمی، کیمیایی را نیز باید خالق بخش عمده‌ای از مشهورترین دیالوگ‌های تاریخ سینمای ایران دانست. از آن جمله‌اند گفتارهای ناصر ملک مطیعی در فیلم قیصر و قریبیان و وثوقی در فیلم گوزن‌ها. می‌توان گفت پیام قهرمانان فیلمهای او در چند دیالوگ مهم و منحصر به فرد در لابلای فیلم آشکار می‌شود. پیامی که آرمانهای ناب ایرانی را به تصویر می‌کشد.

بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگارحاشیه و جنجال های مسعود کیمیایی
کیمیایی پیش از انقلاب به عنوان یک فیلمساز مردمی و گاهی سیاسی شناخته شد. او پس از انقلاب هم سعی در نشان دادن مشکلات سیاسی-اجتماعی ایران داشت که هیچگاه به توفیق پیش از انقلاب خود دست نیافت و اکثر فیلم هایش هیچوقت موفقیت فیلم های گذشته اش همچون:گوزن ها.خاک و…را تجربه نکردند. ولی در تمام این سالها، از جنجال موج نو در سینما با فیلم قیصر، سر وصدای فیلم گوزن‌ها و آتش گرفتن سینما رکس آبادان گرفته تا توقیف فیلم خط قرمز، جنجال ازدواج با گوگوش و… همواره موضوع بحث بوده‌است، به ویژه پس از انقلاب که انتقاد از فیلم‌هایش فزونی یافته‌است. البته کیمیایی معتقد است منتقدان به جای فیلم‌هایش خود او را نقد می‌کنند و مشکل اصلی آنها با زندگی شخصی اوست. روزنامه کیهان در سال ۱۳۵۴ گفتگویی با مسعود کیمیایی منتشر می‌کند. کیمیایی دراین مصاحبه که در سایت پارس توریسم پس از سال ها منتشر شده می‌گوید:

«شغل من فیلمسازی نیست. بلکه من گاهی مشغول فیلم ساختن می‌شوم. زیرا سینما کوچک تر و بی حیاتر از آن‌ست که همه‌ی زندگی من باشد.

اصولاً هنر کوچکتر از آنست که همه‌ی زندگی آدم باشد. این حرف را به حساب روشفنکربازی نگذارید، چون من روشنفکر نیستم. فقط یک انسانم.
این را به قشنگ‌ترین چیزهای زندگیم و به خون بچه‌ام قسم می‌خورم که من روشنفکر نیستم!»

او در مصاحبه ای با روزنامه شرق مدعی شد که جنازه فروغ فرخزاد را پس از جاری شدن صیغه برای محرم شدن به او شسته است. همچنین ادعا کرده است که با صادق هدایت رابطه داشته است. پوران فرخزاد، خواهر فروغ فرخزاد در پاسخ گفته است که آقای کیمیایی اصلاً در آن مراسم حضور نداشته است و جهانگیر هدایت نیز اشاره کرده است که در زمان خودکشی صادق هدایت آقای کیمایی تنها ده سال سن داشته است.

بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگارفرج سرکوهی نیز ادعای مسعود کیمایی مبنی بر اینکه با امیرپرویز پویان بحث و گفتگو داشته است را توهمی بیش ندانسته است. محمدعلی سپانلو در این باره گفته است این حرف آقای کیمیایی کذب محض است، آقای کیمیایی در آن زمان هیچ شهرتی نداشت که بخواهد با این جمع همراه باشد. او اولین فیلمش را در سال ۱۳۴۷ ساخت، در حالی‌که فروغ در سال ۱۳۴۵ از دنیا رفت. حالا می‌گوید شخص دیگری هم بوده که شریک جرم پیدا کند؟ او در زمان مرگ فروغ جوانکی بیش نبود و گذشته از این، مگر می‎شود با مرده محرم شد؟ مگر مادر فروغ می‎گذاشت چنین اتفاقی رخ بدهد؟ این حرف‎ها دروغ است و من نمی‎دانم هدف کیمیایی از زدن این حرف‎ها چیست.

شایعات زیادی درباره همکاری او با سعید امامی وجود داشت که او آنها را تکذیب کرد و تلویحاً سینا مطلبی را عامل انتشار آن دانست.

گفته می‌شود کیمیایی با نام مستعار نصرت فرزانه برای اولین آلبوم گوگوش بعد از خروج از ایران، یعنی آلبوم «زرتشت»، ترانه‌سرایی کرد. خروج گوگوش از کشور و به دنبال آن تور کنسرت‌های گوگوش، جنجال‌های زیادی را به دنبال داشت. ولی آن‌چه که همگان بر آن اتفاق نظر دارند نقش کیمیایی در خارج شدن گوگوش از کشور و شکستن سکوت ۲۰ ساله‌ی اوست.

جوایز و افتخارات مسعود کیمیایی
برنده جایزه بهترین کارگردانی در دومین جشنواره سینمایی سپاس تهران برای فیلم قیصر ۱۳۴۸
نامزد شرکت در جشنواره بین‌المللی فیلم برلین برای فیلم قیصر ۱۳۴۸
بهترین فیلم به مفهوم مطلق و بهترین کارگردانی جشنواره سینمایی سپاس تهران برای فیلم داش‌آکل ۱۳۵۰
نامزد جایزه بهترین آنونس بخش مسابقه مواد تبلیغاتی فیلم‌ها از هشتمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم سراب ۱۳۶۸
برنده جایزه بهترین فیلمنامه انجمن بین‌المللی فیلم تاشکند برای فیلم داش آکل ۱۹۷۱
برنده مدال نقره جشنواره بین‌المللی فیلم مانهایم-هایدلبرگ برای فیلم غزل ۱۹۷۶
برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره برای فیلم سفر سنگ ۱۹۷۹
برنده جایزه پلاک طلایی سازمان بین‌المللی سینمای کاتولیک برای فیلم سفر سنگ ۱۹۷۹
برنده جایزه بهترین فیلم از دید انجمن منتقدان و نویسندگان فیلم ایران برای فیلم دندان مار ۱۹۹۱
نامزد جایزه خرس طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین برای فیلم دندان مار ۱۹۹۱
جایزه تقدیر ویژه جشنواره بین‌المللی فیلم برلین برای فیلم دندان مار ۱۹۹۱
جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال برای فیلم دندان مار ۱۹۹۱
نامزد هوگو طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو برای فیلم دندان مار ۱۹۹۱
نامزد جایزه شیر طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز برای فیلم گروهبان ۱۹۹۲
کاندید تندیس زرین بهترین طراحی صحنه و لباس از اولین دوره جشن خانه سینما برای فیلم سلطان ۱۳۷۵
کاندید سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی برای فیلم اعتراض ۱۳۷۸
تندیس حافظ بهترین فیلم جشنواره دنیای تصویر و هنر برای فیلم محاکمه در خیابان ۱۳۸۷
بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگارجایزه ویژه منتقدان برای فیلم جرم در بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر ۱۳۸۹
برنده جایزه سیمرغ بلورین بهترین فیلم در بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم جرم ۱۳۸۹
کاندید سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی وبهترین فیلمنامه در بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم جرم ۱۳۸۹
در رأی‌گیری از ۵۵ منقّد سینمایی ایرانی به سال ۱۳۸۱، فیلمِ گوزن‌ها با ۱۷ رأی – همراهِ باشو، غریبه کوچک کارِ بهرام بیضایی – بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران شناخته شد

فیلم‌شناسی مسعود کیمیایی

فیلم‏های سینمایی
-”بیگانه بیا” محصول سال ۱۳۴۷،  نویسنده و کارگردان
-”قیصر” محصول سال ۱۳۴۸، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”رضا موتوری” محصول سال ۱۳۴۹، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”داش‌آکل” محصول سال ۱۳۵۰، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”بلوچ” محصول سال ۱۳۵۱،  نویسنده، کارگردان و تدوینگر
-”خاک” محصول سال ۱۳۵۲، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”گوزن‌ها” محصول سال ۱۳۵۳، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”غزل” محصول سال ۱۳۵۵، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”سفر سنگ” محصول سال ۱۳۵۶، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”خط قرمز” محصول سال ۱۳۶۰، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”تیغ و ابریشم” محصول سال ۱۳۶۴، کیمیایی نویسنده، کارگردان، تهیه کننده و تدوینگر
-”پاییزان” محصول سال ۱۳۶۶، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”شیرک” محصول سال ۱۳۶۶، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”سرب” محصول سال ۱۳۶۷، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تدوینگر
-”دندان مار” محصول سال ۱۳۶۸، کیمیایی نویسنده، کارگردان
بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگار-”گروهبان” محصول سال ۱۳۶۹، کیمیایی نویسنده، کارگردان، تهیه کننده و تدوینگر
-”ردپای گرگ” محصول سال ۱۳۷۰، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”تجارت” محصول سال ۱۳۷۳، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”ضیافت” محصول سال ۱۳۷۴، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”سلطان” محصول سال ۱۳۷۵، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”مرسدس” محصول سال ۱۳۷۶، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”فریاد” محصول سال ۱۳۷۷، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”اعتراض” محصول سال ۱۳۷۸، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”سربازان جمعه” محصول سال ۱۳۸۲، کیمیایی نویسنده و کارگردان
-”حکم” محصول سال ۱۳۸۴، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”رئیس” محصول سال ۱۳۸۵، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”محاکمه در خیابان” محصول سال ۱۳۸۷، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”جرم” محصول سال ۱۳۸۹، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده
-”متروپل” محصول سال ۱۳۹۲، کیمیایی نویسنده، کارگردان و تهیه کننده

رمان ها
“جسدهای شیشه ای” دو جلد ۱۳۸۰
“زخم عقل” ۱۳۸۲
“حسد” ۱۳۸۷

 

 
منابع : ویکی پدیا – وبسایت بیوگرافی ها – خبرگزاری مهر – خبر گزاری آنا – تابناک
ویرایش و نشر : ایران ادیب

یک دیدگاه در “بیوگرافی مسعود کیمیایی ، استاد خلق دیالوگ‌های خاص و ماندگار

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *